اضطراب بعد از تشخیص سرطان یکی از واکنشهای روانی شایع در بیماران است. شنیدن خبر ابتلا به سرطان میتواند احساس امنیت، کنترل و اطمینان فرد نسبت به آینده را تغییر دهد.
ترس و نگرانی پس از تشخیص سرطان لزوماً نشانه ضعف روانی یا ابتلا به یک اختلال روانشناختی نیست. با این حال، گاهی اضطراب آنقدر شدید یا مداوم میشود که خواب، تمرکز، روابط، فعالیتهای روزمره و حتی توانایی بیمار برای کنار آمدن با روند درمان را تحت تأثیر قرار میدهد.
در این شرایط، شناخت علائم اضطراب، علتهای آن و تفاوت اضطراب طبیعی با اضطراب مشکلساز اهمیت زیادی دارد.
چرا تشخیص سرطان باعث اضطراب میشود؟
۱. مواجهه با عدم قطعیت
یکی از مهمترین دلایل اضطراب پس از تشخیص سرطان، عدم قطعیت درباره آینده است.
بیمار ممکن است اطلاعات پزشکی زیادی دریافت کند، اما همچنان نتواند پاسخ همه پرسشهای خود را بداند. بنابراین ممکن است برای رسیدن به یک پاسخ، شروع به پیشبینی آینده کند و مشکل زمانی ایجاد میشود که ذهن برای پر کردن این خلأ، بیشتر از همه روی بدترین احتمال تمرکز کند.
۲. ترس از مرگ
تشخیص سرطان میتواند فرد را با موضوع مرگ و محدود بودن زندگی روبهرو کند.
حتی اگر پزشک درباره روند درمان امیدوارکننده صحبت کند، ممکن است بیمار همچنان گاهی با فکر «نکند بمیرم؟» مواجه شود.
صحبت کردن درباره چنین نگرانیهایی، در صورت تمایل بیمار، میتواند بخشی از فرایند سازگاری روانی باشد.
۳. احساس از دست دادن کنترل
بیمار ممکن است احساس کند دیگر نمیتواند مانند گذشته برای زندگی خود برنامهریزی کند. مراجعههای پزشکی، آزمایشها، درمان و تغییرات جسمی ممکن است برنامههای قبلی را تحت تأثیر قرار دهند.
۴. نگرانی درباره خانواده و آینده
بیمار ممکن است فقط نگران خودش نباشد و این نگرانی در مورد همسر، فرزندان، وضعیت مالی، شغل یا مسئولیتهای خانوادگی نیز باشد.
علائم اضطراب در بیماران مبتلا به سرطان چیست؟
الف) علائم روانی اضطراب
برخی از علائم شایع عبارتاند از:
- نگرانی مداوم درباره آینده
- ترس شدید از بدتر شدن بیماری
- انتظار وقوع یک اتفاق ناگوار
- ناتوانی در متوقف کردن افکار نگرانکننده
- تحریکپذیری و بیقراری
- دشواری در تمرکز
- احساس درماندگی
- اشتغال ذهنی بیش از حد با بیماری
ب) علائم جسمی اضطراب
اضطراب میتواند با علائم جسمی نیز همراه باشد، مانند:
- تپش قلب
- تنش عضلانی
- تعریق
- لرزش
- احساس بیقراری
- اختلال خواب
- خستگی
- مشکلات گوارشی
با این حال، در بیماران مبتلا به سرطان یک نکته بسیار مهم وجود دارد: هر علامت جسمی را نباید به اضطراب نسبت داد.
برخی علائم میتوانند ناشی از خود بیماری، درمان یا داروها باشند. بنابراین در صورت ایجاد علائم جدید یا غیرمعمول، بیمار باید آنها را با تیم درمان خود مطرح کند.
آیا ترس بعد از تشخیص سرطان طبیعی است؟
تا حدی بله.
ترس از نتیجه آزمایش، نگرانی درباره درمان یا فکر کردن به آینده میتواند واکنش قابل انتظاری پس از تشخیص سرطان باشد.
برای تشخیص اینکه اضطراب به یک مشکل جدیتر تبدیل شده یا نه، فقط وجود اضطراب مهم نیست؛ بلکه باید شدت، تداوم و تأثیر آن بر عملکرد فرد را نیز در نظر گرفت.
برای مثال، اگر بیمار قبل از یک آزمایش چند روز مضطرب باشد اما پس از دریافت نتیجه بتواند دوباره به زندگی روزمره برگردد، این وضعیت با اضطرابی که هر روز و در بیشتر ساعات ذهن او را درگیر میکند متفاوت است.
چه زمانی اضطراب بعد از تشخیص سرطان نگرانکننده میشود؟
داشتن اضطراب بعد از تشخیص سرطان تا حدی طبیعی است. اما اگر با علایم زیر همراه شد، نیازمند ارزیابی تخصصی بیشتر است:
بیشتر ساعات روز ذهن بیمار را درگیر کند.
خواب بهشدت مختل شود.
تمرکز و انجام کارهای روزمره دشوار شود.
بیمار از خانواده و دوستان فاصله بگیرد.
اضطراب مانع مراجعه یا پیگیری درمان شود.
فرد دائماً بدن خود را بررسی کند.
بیمار مرتب برای اطمینان گرفتن از دیگران سؤال کند.
جستوجوی علائم و اطلاعات پزشکی به رفتاری تکراری تبدیل شود.
ترس باعث شود فرد تقریباً تمام فعالیتهای معمول خود را کنار بگذارد.
در چنین شرایطی، بهتر است اضطراب فقط بهعنوان «واکنش طبیعی به سرطان» در نظر گرفته نشود و بیمار توسط متخصص سلامت روان ارزیابی شود.
آیا بیمار سرطانی باید همیشه مثبت فکر کند؟
خیر.
یکی از اشتباهات رایج، تبدیل «مثبتاندیشی» به یک وظیفه برای بیمار است.
وقتی بیمار میگوید «میترسم»، پاسخهایی مانند «مثبت فکر کن» یا «نباید استرس داشته باشی» لزوماً کمکی نمیکنند.
ممکن است یک بیمار همزمان امیدوار و مضطرب باشد. امید به معنای انکار ترس نیست.
هدف سلامت روان این نیست که بیمار هیچ احساس ناخوشایندی نداشته باشد؛ بلکه کمک به او برای شناخت، بیان و مدیریت این احساسات است.
چه زمانی بیمار مبتلا به سرطان باید به روانشناس مراجعه کند؟
مراجعه به روانشناس زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که اضطراب یا سایر مشکلات روانی بر کیفیت زندگی بیمار اثر قابل توجهی گذاشته باشند.
روانشناس میتواند به بیمار کمک کند الگوهای فکری و رفتاری مرتبط با اضطراب را بشناسد و مهارتهای مناسب برای مقابله با آنها را یاد بگیرد.
در صورت وجود علائمی مانند ناامیدی شدید، احساس بیارزشی، افکار مربوط به خودآسیبرسانی یا خودکشی، دریافت کمک حرفهای فوری ضروری است.
کمک گرفتن از روانشناس به معنای ضعف بیمار نیست. همانطور که برای علائم جسمی از پزشک کمک گرفته میشود، برای فشار روانی نیز میتوان از متخصص سلامت روان کمک گرفت.
یک نکته مهم برای خانواده بیمار
خانواده معمولاً با نیت حمایت از بیمار میخواهد اضطراب او را سریع از بین ببرد؛ اما همیشه لازم نیست راهحل ارائه دهد.
به جای:
»نگران نباش، همه چیز درست میشود. «
میتوان گفت:
»میدانم این شرایط ترسناک است. اگر دوست داری درباره چیزی که بیشتر از همه نگرانت کرده صحبت کنیم، من کنارت هستم «
این تفاوت ساده به بیمار اجازه میدهد احساسات خود را بدون ترس از قضاوت بیان کند. گاهی گوش دادن بدون تلاش برای اصلاح احساسات بیمار، خود نوعی حمایت روانی است.
جمعبندی
اضطراب بعد از تشخیص سرطان واکنشی قابل درک به یک تجربه دشوار و همراه با عدم قطعیت است. ترس از آینده، نگرانی درباره درمان، ترس از مرگ و احساس از دست دادن کنترل میتوانند باعث ایجاد یا تشدید اضطراب شوند.
اگر اضطراب شدید و مداوم شود یا خواب، تمرکز، روابط، فعالیتهای روزمره و روند درمان را تحت تأثیر قرار دهد، ارزیابی توسط متخصص سلامت روان اهمیت پیدا میکند.
در مقاله بعدی، به بخش عملیتر موضوع میپردازیم: چگونه اضطراب بعد از تشخیص سرطان را کنترل کنیم؟ در آن مقاله، تکنیکهای شناختی و رفتاری، مدیریت فاجعهسازی، مقابله با اطمینانخواهی و راهکارهای کاربردی کاهش اضطراب را بررسی خواهیم کرد.
سوالات متداول
آیا اضطراب بعد از تشخیص سرطان طبیعی است؟
بله. مقداری ترس و نگرانی پس از تشخیص سرطان واکنشی قابل انتظار است. زمانی که اضطراب شدید، طولانی یا مختلکننده زندگی روزمره باشد، بهتر است توسط متخصص ارزیابی شود.
آیا مراجعه به روانشناس برای بیمار سرطانی ضروری است؟
برای همه بیماران الزاماً ضروری نیست؛ اما اگر اضطراب یا مشکلات روانی شدید، مداوم یا مختلکننده باشند، مراجعه به متخصص سلامت روان میتواند بسیار کمککننده باشد.
چگونه بفهمیم اضطراب بیمار بیش از حد شده است؟
اگر اضطراب خواب، تمرکز، روابط، فعالیتهای روزانه یا پیگیری درمان را مختل کند یا باعث شود فرد دائماً درگیر بررسی بدن، جستوجوی علائم و اطمینانخواهی شود، بهتر است برای ارزیابی تخصصی اقدام شود.
1 دیدگاه
سلام خانم دکتر مقاله کاملی بود واقعا دوران سختی هست